Quyida zikr haqida Islom olamining turli qit’alaridan bo’lgan uch shaxsning zikrga berib o’tgan urg’ulari haqida lavhalar.

1) Alisher Navoiy – Movarounnahr
Kunimizda takrorlanayotgan haqiqatlar bundan bir necha asrlar oldinga ketsangiz ham ayni shaklda insonlarga tushuntirilib kelganini ko’rasiz. Vatanimizning buyuk avlodlaridan biri, buyuk ajdodimiz Alisher Navoiy ham o’z tarbiyasini ko’rgan bir shahzodaga yo’llagan maktubida, yosh podshohni ibodat va itoatga boshqalarga qaraganda ko’proq bog’lanishi kerakligini uqtiradi:

“Muqaddas hadisda aytiladiki : « Har bir kishi Tangriga bo’lsa, Tangir u kishiga bo’lur ». Va Tangriga bo’lmoqning ma’nosi deb shuni aytadilarki, Tangri taoloning buyruqlariga amal qilingay va man etgan ishlaridan saqlanilgay. Tangri taoloning bu odamga bo’lishining ma’nosi deb shuni aytadilarki, bandaning har qanday murodu maqsadi bo’lsa Tangri taolo uni hosil qilgay va barcha ofatu balodan saqlagay. Shunday ekan, har bir inson shunga rioya qilsa murodu maqsadi hosil bo’lib, ofatu balolarga uchramaydi. Allohning buyruqlari bilan ish tutib, uning qaytargan ishlaridan o’zini tiyib yurishi kerak. Olamda hech inson yo’qki, turli maqsadi bo’lmasin va o’zini balolarga uchramasligini tilamasin. Amma, har kishining murodi qancha ko’p bo’lsa, Xudoning buyurgan ishlariga ko’proq itoat etsa kerak, ayniqsa sultonlar. Bir gadokim, tilagi bir diram kumush tanga, yo bir podshohkim, maqsadi bir iqlimni qo’lga kiritish – ikkalasining Allohga ehtiyojlari bor, ammo orzu qilayotgan narsalarida tafovut ko’pdir. Shunday bo’lgach, Tangirga itoat qilishda ham tafovut bo’lishi kerak “.

2) Hasan al Banna – Misrlik
Bir kitobda Misrlik buyuk islom olami farzandi Hasan al Banna hayotidan shunday bir lavha bor. Hasan al Banna yigirma yoshlarida Misrdagi kolonializm ta’sirlariga qarshi kurashish va jamiyatni qaytadan isloh qilish maqsadida “Musulmon birodarlar” harakatini tuzadi. Bu harakat, turli qarama qarshi reaksiyalarga qaramasdan, mana bir necha o’n yillardan beri Misrda ijtimoiy va siyosiy hayotda eng muhim kuchlardan biri bo’lib kelmoqda va jamiyatdagi ijtimoiy muammolarni yechish yo’lida eng katta xizmatlarni berib kelayotgan bir harakatdir.

Bir kuni Hasan al Banna do’stlaridan birini olib qaysidir bir qishloqqa odamlarga o’z niyatlarini bildirish va hammaqsad insonlar topish maqsadida yo’lga chiqadilar. Sayohatlarini hamrohi shunday bayon etadi: “Charchoqli yo’ldan keyin qishloqqa yetib keldik va kerakli insonlar bilan gaplashdik. Kun kech bo’lib qolgandi va bizga qishloqning masjidida yer qilib berishdi. Bir donagina to’shak bor edi. Al Banna “sen yopinib yotgin” deb to’shakni menga berdi. Tunning ma’lum bir vaqtida uygo’nib ketdim. Qarasam, Al Banna joyida yo’q edi. Turib qarasam, Hasan al Banna masjidning ayvoniga chiqib olgan va yupun kiyimlari bilan sovuq kunda tahajjud namozini o’qiyotgan ekan. Shunda menga bu holat ta’sir qildi va o’zimga o’zim :” Hasan al Banna qanday odam? Yoshlarimizga ta’lim berayotgan ham shu kishi. Olimlarimizga yo’l ko’rsatayotgan ham shu kishi. Turli kasalxonalar, maktablar ochish uchun to’xtamasdan harakat qilayotgan ham shu kishi. Qaxvahonalar, jamoat joylarida insonlarni islohga da’vat qilayotgan ham al Banna. Tinmasdan shaharma shahar, qishloqma qishloq safar qilib, da’vosini yoyayotgan ham shu. Mana, shuncha ishlarni qilishiga, shunchalik charchagan bo’lishiga ham qaramasdan, tungi ibodatda hozir bo’lgan inson ham al Banna!” dedim”.

Bu lavhadan ham ma’lum bo’ladiki, agar biz bugun ikki-uch kishining ishini qo’yib turing, hatto o’zimizning bir kishilik tashvishlarimizni ham qilaolmayotgan bo’lsak, bunga sabablardan biri bizda ibodat va zikr hayotining yo’qligidir. Vaholanki, hozirda O’zbekistonlik ko’p yoshlarimiz jamiyatimiz, Vatanimiz uchun juda go’zal orzular qilib yashashmoqda. Shu orzularni ro’yobga chiqaraolishlik uchun mavjud bo’lishi lozim bo’lgan shartlardan biri ibodat va zikr hayoti bo’lsa kerak balki.

Quyida insonlarning talab-maqsadlari, mas’uliyatlari darajasiga qarab ibodat va zikr hayotlarining ham shunchalik kuchli bo’lishi kerakligi haqida ikki olim insonning fikrlarini keltirib o’tmoqchiman.

3) Fathulloh Gulen- Turkiya
Turkiyalik olim Fathulloh Gulen bir kitobida zamonamizning isloh tarafdori insonlarini zikrga da’at qilib jumladan shunday deydi:

“Zikr bilan mashg’ul bo’lish inson kundalik hayotining ayrilmas bir qismi bo’lishi kerak. Inson o’zini majburlab bo’lsa ham kunining eng kamida ikki-uch soatini avrodu azkorga bag’ishlashi kerak. Ayni onda ich-ichidan : « Allohim, men bundan ham ko’proq zikr qilishim mumkin edi, ammo shuncha mashg’uliyatlardan vaqt topib qilaolgan zikrim shu qadar. Meni O’zing ma’zur tutgin ! » deyishi kerak…

Har bir mo’min inson bu dunyodagi ijtimoiy hayotda tutgan o’rni, bo’yniga tushgan mas’uliyatlar darajasiga ko’ra zikr bilan mashg’ul bo’lishi kerak. Masalan, ijtimoiy hayotda ma’lum bir mas’uliyat yuklagan rahbar darajalardan biriga kelib qolgan mo’min inson, shu tutgan o’rnining ahamiyatiga qarab eng kamida besh-o’nta insonning o’qiy olishi mumkin bo’lgan zikr o’qishi shartdir. Ayniqsa, aslida qobiliyati bo’lmagan holda ma’lum bir mas’uliyat bilan mukallaf bo’lgan isnon kunda eng kamida o’n kishilik zikr bilan mashg’ul bo’lishi kerak…

Buning uchun inson vaqtidan eng unumli darajada foydalanishni bilishi kerak, va kunlik zikrlarini butun kun bo’ylab tarqatib, eng qisqa bo’sh vaqtida ham darhol zikr bilan mashg’ul bo’lishi kerak. Chunki hayotingizni ma’lum bir shaklga, ravonga tushirishlik biroz qaysarlikka, va birozda mashqqa bog’liqdir. Agar bir inson boshlanishida o’zini majburlab ma’lum duo majmualaridagi duolarni kunning turli vaqtlarida o’qib borsa, vaqt o’tishi bilan bu kishining hayotida zikr o’qishlik xuddi ovqat yeyish kabi hayotining voz kechilmaydigan shartlaridan biriga aylanib qoladi. Inson hech qachon tanballikka mag’lub bo’lib qolmasligi kerak va dangasalik ruhini falj qilib qo’yishining oldini olishlik uchun doimiy jiddu jahd ko’rsatib yurishi kerak…”

Alloh hammamizga maqbul bir zikr hayotini nasib qilishligini so’rab qolaman…

Carlos Castaneda

Alain