Epistemologiya

Epistemologiya turli fan, bilimlarning prinsiplari, gipoteza va natijalarini tanqidiy o’rganib chiqishni maqsad qilib olgan. Bundan maqsad ushbu fan va bilimlarning mantiqiy kelib chiqishi, qadr-qimmati va obyektivlik darajasini belgilashdir. Tor ma’noda, epistemologiya voqeliklarni kuzatib, ta’riflab va tahlillab beruvchi bilim va fanlarning qay darajada haqqoniyligni o’rganib chiquvchi tanqidiy tadqiqotdir. Ayni vaqtda bilim nazariyasi va bilim falsafasi ham [...]

Induksiya

Induksiya – ma’lum miqdorda yakka holdagi fakt, hodisa va jarayonlarni kuzatish orqali, shu kuzatishlarga tayangan holda ishlab chiqarilgan umumiy xulosa chiqarish. Bu usul bo’yicha, oldin ko’p miqdordagi obyekt yoki jarayonlar yaxshilab kuzatiladi, o’rganib chiqiladi, keyin ushbu kuzatishlardan yagona, umumiy xulosa chiqariladi. Induksiyada mantiq asosiy o’ringa ega emas, tajriba birlamchi ro’lga ega. Faktlardan qoidaga qarab, yakka [...]

Ibodat va zikr haqida

Hozirda ko’pchiligimiz ibodatni ado etib yuribmiz deganimiz bilan, afsuski ko’pincha qilgan ibodatlarimiz chala chulpa va shoshilinch ravishda qilingan besh vaqt namoz bilan cheklanib qoladi. Albatta, besh vaqt namoz bilan shar’an Allohning oldidagi bir burchimizni ado qilamiz va qabul qilinishini umid qilamiz. Lekin, biz qalbimizda ko’p yaxshi ishlarni qilishni orzu qilib yuramiz. Afsuski, ba’zida yillar o’tadi, [...]

Dard, azob, iztirob ( davomi)…

Albatta bu fikrlar, bunday guruhlarga ajratishlar faqatgina hayolimda paydo bo’lgan sun’iy chiziqlar xolos. Bazi holat, tushunchalarni yaxshiroq tushunish uchun o’zimiz uchun shunday to’laligicha qamrab olishga kuchimiz yetmagan voqelikni ba’zi jihatlarini chegaralab, aniqlashtirib beradigan sun’iy chiziq, fikriy qurilmalarga ehtiyoj sezamiz. Bu olatlar sun’iy bo’lganligi uchun ham har doim shaxsiy va nisbiy bo’lib qoladilar. Shuning uchun haqiqiy hayotda voqeliklar har doim ham ushbu qoliplarga mos tushavermaydi.

Masalan, Majnunlarni birinchi guruhga kiritamizmi yoki ikkinchi guruhga? Ular ham no-ixtiyoriy ravishda, o’zi kutmagan holatda bir boqish, bir so’z, bir e’tirof bilan oshiq bo’lib qoladilar va bir umr dard-azob ichida o’tadilar. Bunday insonlarning ko’plari dard orqasida halok bo’ladilar. Shuning uchun ham ularni birinchi guruhdagilar qatoriga kiritib qo’yishga shoshilasan. Lekin majnunning hikoyasi asrlar davomida minglab insonlarning qalbida sevgi, go’zallik, yorga sadoqat, yorga intilish kabi go’zal tushunchalarning shakllanishiga sabab bo’lib kelyapti. Buning ustiga Majnun ham tanlash huquqiga ega bo’ldiku: yoriga uchrab dardiga nuqta qo’yish imkoniyati hosil bo’lgan onda, o’z ixtiyori bilan “Layli sen emassan!” deb azob so’qmoqlarini tark qilmadiku! Buni endi qaysi guruhga qo’shamiz?